Algarve: kliffen, grotten en cataplanas zonder haast (of zonnebrand)

Als je één enkele uitvalsbasis in de Algarve moest kiezen, zouden veel gidsen, deze inbegrepen, naar Lagos wijzen. Het heeft een echt historisch centrum, met stadsmuren, kasseien en straatjes waarin je expres verdwaalt. Er liggen stranden op een paar minuten lopen en er is nachtleven zonder dat het een discotheek met zeezicht wordt. Begin bij de kerk van Santo António: er is zoveel verguld houtsnijwerk dat je binnen een zonnebril wilt opzetten.

Ernaast ligt de Slavenmarkt, nu een klein museum. Het is het ongemakkelijke deel van de geschiedenis. In Lagos werden in 1444 tot slaaf gemaakte Afrikanen aan land gebracht, in een van de eerste episodes van de trans-Atlantische slavenhandel. Het is de paar minuten waard en herinnert eraan dat de Ontdekkingen niet alleen karvelen en mooie kaarten waren.

Op zo'n 2 km van het centrum ligt de Ponta da Piedade: bogen, pilaren van gouden rots, grotten en water in reclamekleur. Een lange trap loopt bijna tot aan zee, en van daaruit varen kleine bootjes de grotten in en uit. De schippers geven de rotsen namen en met een beetje goede wil zie je zelfs de kameel. Niemand hoeft overtuigd te worden dat je de olifant hebt gezien.

Aan stranden geen gebrek. Dona Ana en Camilo zijn die van de foto's, en de houten trap van Camilo telt als sportschoolbezoek. Porto de Mós is ruimer. De Meia Praia, met kilometers zand, garandeert ook in augustus plek voor je handdoek. In het westen zijn de dorpen Luz en Burgau rustigere versies van dezelfde ansichtkaart.

Tussen Carvoeiro en Armação de Pêra ligt het stuk kust dat op de helft van alle bureaubladachtergronden ter wereld staat. De Praia da Marinha, in de gemeente Lagoa, staat vaak in de lijstjes van mooiste stranden van Europa, en je snapt waarom: gouden kliffen, bogen, losse rotsen in zee en helder water als de zee kalm is. Je parkeert bovenaan en loopt naar beneden.

De beste manier om het te zien is het wandelpad van de Zeven Hangende Valleien. Het is ongeveer 6 km (enkele reis) tussen Marinha en de Praia de Vale Centeanes, langs Benagil, de Praia do Carvalho en de vuurtoren van Alfanzina. Het pad is makkelijk, bewegwijzerd en loopt steeds langs de klifrand, met nul schaduw. Vertaling: begin vroeg, neem water mee en ga voor de selfie niet naar de rand. De kliffen van de Algarve storten vaker in dan je denkt.

Dan is er de ster: de grot van Benagil, met een gat in het plafond waardoor het licht naar binnen valt als in een operadecor. Van bovenaf zie je hem vanaf het pad, achter de hekken. Het uitzicht dat telt is echter van binnenuit, per boot of kajak. De regels zijn de laatste jaren strenger geworden en aanleggen op het binnenstrand mag niet meer. Controleer de geldende regels en vergeet het idee om er vanaf het strand naartoe te zwemmen.

Vlakbij ligt Carvoeiro, een voormalig vissersdorp met witte huizen die boven een klein strand hangen. Volg de vlonder naar Algar Seco, een groep door de zee uitgeslepen rotsen, met hoekjes en natuurlijke poelen waar iedereen die graag bij eb op ontdekking gaat van smult.

Voordat men wist dat Amerika bestond, was dit het einde van de kaart. Sagres is een klein dorp van surfers en vissers, op een door de wind geteisterde landpunt. Het fort van Sagres beslaat een hele kaap boven de Atlantische Oceaan en is verbonden met de herinnering aan Hendrik de Zeevaarder. Binnen ligt een enorme stenen windroos waarover historici nog altijd discussiëren. Toeristen discussiëren vooral over de wind.

Op zo'n 6 km ligt Kaap São Vicente, het meest zuidwestelijke punt van het Europese vasteland, met een vuurtoren en tientallen meters loodrecht aflopende kliffen. De zonsondergang is hier een ritueel: veel mensen, telefoons in de lucht en soms applaus als de zon in zee duikt. Neem een jas mee. Dat is geen suggestie, dat is een profetie.

Om te zwemmen zijn Martinhal en Mareta beschutter en goed voor gezinnen. Tonel en Beliche zijn surfterrein. Het water aan deze kant is merkbaar kouder dan in de rest van de Algarve, en de eerste duik gaat meestal gepaard met een weinig waardige gil.

Ten noorden van Sagres verandert de Algarve van karakter en begint het Natuurpark Zuidwest-Alentejo en Costa Vicentina: donkere kliffen, wilde stranden en weinig bebouwing. Arrifana is een verplichte stop voor surfers. In Odeceixe ontmoet de rivier de zee op een adembenemend strand. Voor wandelaars heeft de Rota Vicentina paden langs de kust.

Ten oosten van Faro gaan de kliffen met pensioen en wordt de kust vlak, met kwelders, kanalen en barrière-eilanden van fijn zand. Dit is het Natuurpark Ria Formosa, een enorme lagune waar je flamingo's, ooievaars en schelpdierenvissers met opgerolde broekspijpen ziet. Het water aan deze kant is meestal warmer, wat voor de Atlantische Oceaan al veel zegt.

Veel mensen kennen Faro alleen van het vliegveld, en dat is jammer. In de Oude Stad, die je binnenkomt via de Arco da Vila, staat de kathedraal: klim de toren op om de lagune van bovenaf te zien. Op bijna alles wat hoog is zitten ooievaarsnesten. De Knekelkapel in de Igreja do Carmo, bekleed met menselijke botten, is het juiste bezoek voor wie denkt alles al gezien te hebben.

In Olhão zijn de markthallen aan de lagune twee gebouwen van rode baksteen, een voor vis en een voor groente en fruit. Op zaterdagochtend is het dubbel zo druk. De huizen met dakterrassen geven de stad een bijna Noord-Afrikaanse uitstraling. Vanaf hier vertrekken boten naar de eilanden Armona en Culatra, autovrij, met enorme zandvlaktes en een ritme waarbij een horloge optioneel lijkt.

Tavira is misschien het mooiste stadje van de oostelijke Algarve, met de oude brug over de rivier de Gilão, het kasteel met tuin, kerken op elke hoek en de typische schilddaken. Voor het strand neem je de boot van Quatro Águas naar Ilha de Tavira. Je kunt ook naar Barril, waar een treintje de lagune oversteekt naar het strand en een ankerkerkhof herinnert aan de tijd dat tonijn de regio onderhield.

Begin met de cataplana, die tegelijk de pan en het gerecht is. De koperen pan sluit als een reuzenschelp en gaart alles in zijn eigen stoom. De versie met zeevruchten is de klassieker, maar er zijn ook varianten met vis, met zeeduivel en met varkensvlees en venusschelpen. Hij komt gesloten op tafel en wordt plechtig geopend. Een tip: de saus die onderin overblijft laat je niet staan, die dep je op met brood.

De rest van het menu komt uit zee. In de zomer zijn er gegrilde sardines, en Portimão wijdt er in augustus een festival aan. Santa Luzia, naast Tavira, staat bekend als de hoofdstad van de octopus. De Ria Formosa levert oesters, venusschelpen en scheermessen: bestel een arroz de lingueirão (rijst met scheermessen) of een xerém met zaagjes, de maïspap van de Algarve. Aan de Costa Vicentina zijn eendenmossels duur, lelijk en volstrekt verslavend.

De zoetigheden rusten op drie pijlers: vijg, amandel en johannesbrood. Dom Rodrigo combineert eierdraden en amandel, verpakt in gekleurd papier als een snoepje met ambities. Er zijn morgados, queijinhos de figo (vijgen-«kaasjes») en amandelmarsepein in de vorm van vruchten. En er is de bola de Berlim (roomgevulde berlinerbol) die op het zand verkocht wordt, in de Algarve praktisch een openbare instelling.

Om te drinken komt de medronho (brandewijn van de aardbeiboom) uit de bergen en vergeeft hij geen onoplettendheid. Amarguinha, een bitteramandellikeur, is de zoetere versie van dezelfde zonde. De wijnen van de Algarve, vooral uit de omgeving van Lagoa, zijn sterk verbeterd, en een koele rosé bij gegrilde vis is argument genoeg. Om alles bij elkaar te zien, ga je naar de markthal van Loulé, in een gebouw in neo-Moorse stijl.

Veel mensen brengen hun hele vakantie door zonder zich meer dan 2 km van het zand te verwijderen. Een sympathieke fout, maar een fout. Rijd 20 tot 40 minuten landinwaarts en het landschap ruilt de kliffen in voor sinaasappelboomgaarden, johannesbroodbomen, kurkeiken en heuvels. In januari en februari kleuren de bloeiende amandelbomen alles wit en roze. In het voorjaar staan de velden vol wilde bloemen.

Silves was in de Moorse tijd, toen het Xelb heette, de grote stad van de Algarve. Het kasteel van rode zandsteen domineert het stadje en is het indrukwekkendste van de regio. Ernaast herbergt de kathedraal middeleeuwse graftombes. In de zomer vult de middeleeuwse markt de straten met fakkels, historische kostuums en kermiseten.

Hogerop is de Serra de Monchique het dak van de Algarve. De Fóia is met zo'n 900 meter het hoogste punt van de regio en laat op heldere dagen een groot deel van de kust daar beneden zien. Het dorp Monchique is goed om medronho en worst te kopen. In Caldas de Monchique is een kuuroord en een klein groepje huizen tussen enorme bomen, ideaal als de strandzon alles heeft gegeven wat ze had.

Aan de andere kant, tussen Tavira en Vila Real de Santo António, ligt Cacela Velha: witte huizen, een kerk en een klein fort op een heuvel boven de lagune. Bij eb lopen sommigen te voet naar het strand. De zonsondergang daar is een van de rustigste van de Algarve, zonder applaus en zonder drukte, alleen met de meeuwen die commentaar geven.